Bản chất của chuyển đổi số là gì?

Submitted by superthin on 08/07/2020 - 05:24:07
Chuyển đổi số cover

Chuyển đổi số (digital transformation), đôi khi còn gọi là dịch chuyển số đó là quá trình áp dụng công nghệ số thay đổi phương thức làm việc, kinh doanh. Đây được xem là một phương thức, ý niệm làm việc mới thay cho phương thức bàn giấy từng tồn tại hàng vài thế kỷ nay. Cách mạng công nghiệp 4.0 chính là thời điểm thích hợp để tiến hành chuyển đổi số.

Nhiều doanh nghiệp không biết, không hiểu bản chất của chuyển đổi số là gì

Từng đi dự rất nhiều hội thảo, hội nghị liên quan đến chủ đề chuyển đổi số, Thin thấy có rất nhiều người dự, những người chủ doanh nghiệp không hiểu bản chuất của chuyển đổi số là gì.

Trong khi đó, những người hiểu (thực chất có khi không hiểu rõ, nhưng vì họ làm trong ngành công nghệ thông tin nên có biết chút ít về công nghệ) thì lại chỉ lo quan tâm đến việc bán hàng vì họ tới dự hội nghị đơn giản là tìm kiếm khách hàng, muốn bán một phần mềm, bộ phần mềm nào đó cho khách hàng.

Chuyển đổi số thầy bói xem voi
Con voi "chuyển đổi số" hình hài ra sao?

Truyện "Thầy bói xem voi" hoá ra là ông bà ta từ ngàn xưa đã di truyền lại cho con cháu DNA rất mạnh mẽ đến mức chúng ta thường "thấy cây mà không thấy rằng". Giờ đây con voi "chuyển đổi số", chẳng hiểu vì sao người ta không nhìn nó như một con voi mà người ta nhìn nó nào là dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây,... blah blah.

Trong khi đó, hiểu đúng ra "chuyển đổi số" là cách tiếp cận vấn đề, những thứ vừa kể bên trên chẳng qua chỉ là công cụ mà thôi. Bạn có mua đầy đủ tất cả những thứ đó cho công ty, nhưng tư duy của bạn theo cách làm cũ thì chỉ là đốt tiền mà thôi, không có gì gọi là chuyển đổi số.

Nếu tóm lại một câu bản chất của chuyển đổi số, Thin sẽ nói gì?

Là việc biến sản phẩm thành dịch vụ, thành giải pháp để đáp ứng nhu cầu của khách hàng thông qua việc áp dụng cách làm liên quan đến công nghệ & kỹ thuật số.

Thực sự, với một câu nói nhưng khi phân tích ra có thể mất cả vài cuốn sách.

Sẽ có nhiều người (chủ doanh nghiệp ngành nghề truyền thống/ lạc hậu) lý luận rằng họ vốn là công ty sản xuất đơn thuần, tạo ra sản phẩm hữu hình, như vậy họ có nên chuyển đổi số hay không hoặc với họ sẽ quá khó vì chẳng hiểu gì ráo trọi. Rồi có doanh nghiệp lại cho rằng họ bán bất động sản thì chuyển đổi số kiểu gì vì đất, toà nhà nằm đó, làm sao có thể số hoá nó.

Cái này có gì đó khá rắc rối, nên chúng ta sẽ phải hình dung qua những ví dụ cụ thể rồi phân tích nó.

Vậy để ví dụ bạn dễ hiểu: công ty Microsoft từ thời xa xưa tới giờ họ vẫn kinh doanh 2 sản phẩm chủ lực đó là hệ điều hành Windows và bộ phần mềm ứng dụng văn phòng. Khi chưa chuyển đổi số thì họ bán Windows, Office thông qua các cửa hàng bán máy vi tính, siêu thị, nhà sách trong các đĩa CD/DVD.

Khách hàng trong chuyển đổi số
Mua khách hàng với giá rẻ hơn

Qua năm tháng, họ không còn bán trong đĩa nữa mà đưa lên mạng để người ta tải về sau khi thanh toán. Nhưng đó vẫn chưa phải là chuyển đổi số.

Chuyển đổi số chỉ xảy ra khi họ tiếp cận vấn đề khác là bây giờ thay vì bán hệ điều hành, bộ công cụ cho dân văn phòng thì họ cho những ai muốn thuê theo tháng để sử dụng, xài tới đâu thuê tới đó thay vì mua đứt luôn như trước kia.

Việc nâng cấp các phiên bản cũng thực hiện luôn qua mạng Internet mà người dùng không phải gỡ phiên bản cũ ra, cài phiên bản mới vào.

Việc chăm sóc khách hàng cũng được tích hợp luôn qua tương tác gửi tin nhắn văn bản chat hoặc thực hiện cuộc gọi video mà không cần phải gọi điện thoại vào hotline, gửi email như ngày xưa nữa.

Quan trọng hơn, Thin đã chứng kiến họ áp dụng robot trí tuệ nhân tạo trong việc chăm sóc khách hàng. Thin hoàn toàn làm việc với "em robot" nào đó chứ không có con người nào khi Thin gửi yêu cầu hỗ trợ kỹ thuật đến họ. Nếu không thực sự có hiểu biết về cách thức trí tuệ nhân tạo làm việc, bạn sẽ không hề biết bên kia là robot đang tiếp bạn, bạn luôn nghĩ đó là con người, bạn không phải là duy nhất đâu, có hơn 50% người Mỹ còn không phân biệt được chatbot với người kia mà.

Qua ví dụ trên, ta có thể thấy Microsoft nhằm vào đáp ứng nhu cầu khách hàng, giúp họ giải quyết vấn đề về sử dụng máy tính: hệ điều hành, công việc văn phòng, lưu trữ thông tin qua việc đưa hết lên mạng, lên đám mây, tích hợp các giải pháp để người dùng cảm thấy tiện lợi, nhanh chóng nhất.

Điều thú vị đó là quá trình chuyển đổi số này được Bill Gates chiêm nghiệm và viết thành vài cuốn sách từ những năm trước năm 2000. Nhưng các công ty sau này thì không đòi hỏi lãnh đạo phải mất 20 năm chiêm nghiệm để "phát minh lại bánh xe" như các công ty công nghệ hàng đầu thế giới nữa.

Việc bán các sản phẩm phần mềm ABC nào đó như là công cụ giờ đã là quá khứ với Microsoft và các công ty phần mềm danh tiếng thế giới. Họ thay đổi ngay phương thức làm ăn ngay sau khi thành công của Salesforce đã cho thế giới thấy "phần mềm No Software".

Thay vì đi quảng cáo những sản phẩm nào là Windows là hệ điều hành thông dụng, chạy rất tốt, bộ office được tin dùng trên toàn thế giới rồi phải thuê văn phòng khắp thế giới, tuyển nhân viên bán hàng đông đảo để bán sản phẩm, giờ đây Microsoft ẩn phía sau các "đám mây" để "tạo mưa" xuống đầu khách hàng khắp thế giới.

Trong ngành dịch vụ hiếu khách cũng thế. Bây giờ có những công ty (được xem là công ty khách sạn/ cũng có lúc xem là công ty công nghệ - dùng đúng tên là OTA) không sở hữu bất cứ toà nhà nào nhưng họ vẫn bán hàng trăm ngàn phòng mỗi ngày.

Mất niềm tin vào độ ngũ chuyên gia, tư vấn

Nghề tư vấn giải pháp công nghệ thông tin ở Việt Nam không phát triển bởi vì có lẽ các chuẩn mực về CNTT ở Việt Nam không đặt ra khắt khe cho lắm, còn hoang sơ. Ở Việt Nam chỉ có tư vấn về luật là tạm xem một nghề tư vấn có thể sống được bằng nghề. Còn lại thì "tư vấn" đề là núp bóng bán hàng cả.

Do đó, hầu hết các đơn vị tư vấn chuyển đổi số ở Việt Nam hiện nay, nói trắng ra họ là những đơn vị bán phần mềm giải pháp (có khi chưa đạt mức giải pháp, mà chỉ là công cụ đơn thuần) công nghệ thông tin. Hiện tại chưa có một đơn vị tư vấn độc lập nào (không tính doanh nghiệp FDI) chỉ bán lời khuyên lấy tiền mà không đưa sản phẩm của mình ra như một món hàng để bán cho khách.

Cách vận hành thiếu minh bạch của nhiều doanh nghiệp ở Việt Nam, văn hoá cái gì cũng giấu giếm, có khi không cố tình, do đó mà thông tin luôn là một mớ hỗn mang. Từ đó thị trường tư vấn không phát triển là đúng bởi vì tư vấn là dựa vào thông tin được thu thập, tinh lọc, đối chiếu,... để có những lời khuyên xác đáng.

Còn những bài báo thì đa phần là các nhà báo không có chuyên môn công nghệ, chỉ là nghe hơi nồi chõ rồi chém gió các kiểu, sao có thể sử dụng được!?

Chuyển đối số chưa bao giờ là công nghệ
Chuyển đổi số đề cao phương thức kinh doanh, không phải công nghệ

Cần gì đến chuyển đổi số nghe cho ghê, ngay như marketing trên mạng thôi, đủ thấy nó là một thứ mà các doanh nghiệp nghe đến là phát sốt. Chủ doanh nghiệp nhỏ và vừa không biết phải làm gì với cái mớ bòng bong có đến mấy chục kênh marketing trực tuyến, marketing số.

Kết quả là các công ty nghe chuyển đổi số cũng hay ho đấy, nhưng rồi họ vẫn cứ án binh bất động, vẫn cứ phương thức cũ bao năm nay làm cái đã, chứ dính vào chuyển đổi số có khi lại mất hàng đống tiền rồi không được gì.

Giải pháp là gì cho việc không thế phân biệt đâu là chuyên gia, đâu là thầy dùi

Có lẽ là quá trình đào tạo nội bộ hoặc tuyển dụng nuôi dưỡng nhân lực lâu dài. Ở Việt Nam hiện nay theo Thin biết thì có doanh nghiệp vàng bạc đá quý nữ trang PNJ là đã có giám đốc chuyển đổi số, và điều thú vị đó là "người trong nhà". Ngoài ra, Thế Giới Di Động thì từ ngày đầu thành lập họ có những người am hiểu về công nghệ. Trong khi đó VNG lại đi lên từ game nên công nghệ của họ chủ yếu giải trí chứ cũng không thể cung cấp kinh nghiệm gì cho môi trường kinh doanh nói chung.

Con đường "cơm mẹ nấu" hoặc "cây nhà lá vườn" xem ra hơi mất thời gian, cực nhọc nhưng các doanh nghiệp hiện nay cũng nên tính đến, phải chọn lựa và sớm bắt tay vào chuẩn bị nhân sự, nếu không e rằng tương lai doanh nghiệp "banh xác" trước khi kịp thực hiện việc chuyển đổi số nào.

Các công ty FDI thì vì họ làm ăn mang tầm quốc tế nên họ hiểu được cách sử dụng chuyên gia tư vấn hơn. Thông qua các mối quan hệ từ công ty mẹ, đối tác, hiệp hội từ đất nước tiên tiến mà họ có thể chi tiền một cách xứng đáng để sử dụng được dịch vụ tư vấn về chuyển đổi số chất lượng. Điều này hầu như nằm ngoài tầm tay của nhiều doanh nghiệp Việt Nam khi mà chủ doanh nghiệp, hội đồng quản trị hay ban tổng giám đốc không có khả năng để ngụp lặn trong bể thông tin toàn những thuật ngữ lạ tai.

Một ví dụ khác về chuyển đổi số

Đó là các tờ báo hàng đầu thế giới như The New York Times, The Wall Street Journal, v.v... trước đây họ sống dựa trên kinh doanh quảng cáo, tiền bán báo không đáng là bao. Nhưng giờ một số tờ báo lớn trên thế giới họ đã tạo ra cái gọi là paywall, người đọc muốn đọc bài chất lượng thì phải đăng ký trả thuê bao hàng tháng/ quý/ năm. Tiền thu được từ khách hàng đọc báo này đã vượt quá tiền thu được từ quảng cáo.

Để làm được những việc trên, nếu họ chỉ là báo giấy không thôi thì e rằng không thể làm được vì chi phí sẽ lớn hơn doanh thu hoặc báo quá mắc không ai mua nếu muốn bán giá có lời. Công nghệ của họ là gì thì chúng ta khoan bàn, bởi vì tuỳ doanh nghiệp mà họ quyết định nên dùng những công nghệ nào.

Thay cho lời kết

Chuyển đổi số là quá trình thay đổi phương thức kinh doanh nhờ biết áp dụng công nghệ số để có thể thấu hiểu khách hàng, cung cấp dịch vụ và chăm sóc sau bán hàng./.