Digital literacy - một kỹ năng vô cùng cần thiết cho thời đại Internet, blockchain

Submitted by superthin on 25/12/2017 - 13:04:55
Digital literacy là gì

Có thể hàng ngày bạn sử dụng điện thoại di động smartphone, máy tính laptop, máy tính để bàn,... hoặc các thiết bị có nối mạng khác như camera, thiết bị định vị,... có dính dáng, kết nối đến Internet. Hay nói cách khác, bạn có sử dụng thiết bị điện tử được trang bị kỹ thuật số (để phân biệt với thiết bị điện tử cũ trước đây) thì bạn đã phần nào dính dáng đến cái gọi là digital (thuộc về kỹ thuật số).

Một khi đã dính dáng đến một "thế giới", dù muốn hay không, và sớm hay muộn, bạn cũng phải loay hoay trong thế giới đó. Điều đó giống với việc bạn đi học, bạn bước vào thế giới học đường, bạn trở thành ca sỹ, bạn dấn thân vào thế giới showbiz,... cho dù thế nào, bạn cũng bắt đầu mang trong mình những đặc điểm, tính cách, kỹ năng, cách ứng xử,... trong giới đó, không có ngoại lệ. Đừng bao giờ nói rằng bạn là phi công nhưng bạn chưa từng lái máy bay nhé, chuyện đó nên nói lúc bông đùa, kiểu "lái máy bay bà già". Thin không định đề cập đến chuyện bông đùa kiểu vậy ở bài viết này, ở đây đang bàn đến một khái niệm nghiêm túc mà Thin chưa tìm ra từ dịch ra tiếng Việt, đó là "digital literacy".

Digital literacy là gì?

Có nhiều định nghĩa khái niệm khác nhau, ai thích có thể tự tra cứu trên mạng, cụ thể là ở trang Wikipedia. Nhưng chung quy lại, đây là "một chùm năng lực để tham gia toàn diện vào một xã hội tri thức".

Đọc cái câu in đậm, nghiêng trên, nếu bạn chẳng hiểu nó là gì, Thin xin lỗi vì đã cố gắng dịch ngắn gọn, dễ hiểu nhất có thể trong khả năng của Thin rồi. Nếu nói theo kiểu chém gió thì đó là những kỹ năng mà một người cần phải biết để "sống khỏe" khi bên ngoài xã hội có những biến động (nguy cơ mất việc, bị lừa đảo, bị lấy ra làm trò cười, cảm thấy bị bỏ rơi vì không theo kịp, thu nhập bị giảm vì bị máy móc thay thế, v.v...).

Tại sao tôi cần phải tìm hiểu về digital literacy?

Để phòng ngừa những rủi ro đã kể ở trên. Có những thứ do thời đại sinh ra, bạn không theo kịp nghĩa là bạn đã tự đào thải bản thân mình rồi. Ví dụ như ngày nay mấy nghề như đánh máy chữ, bán báo dạo, bán kem dạo, bơm gas hộp quẹt, sang sợi, nhuộm quần áo,... dần dần biến mất. Điều đáng lo ngại là những nghề được dự đoán sẽ biến mất trong tương lai gần không chỉ là những nghề lao động chân tay, giản đơn nữa mà còn có những nghề thuộc loại tốn cơm ăn học, đòi hỏi trình độ đại học cũng có nguy cơ biến mất.

Thin nhớ vào những năm từ 1998-2005, những tiệm bán điện thoại tuyển nhân viên bán điện thoại di động có yêu cầu là phải biết sử dụng điện thoại đi động, cho nên, không dễ để làm nghề nếu chưa từng sử dụng điện thoại di động trước đó. Ngày nay, gần như không có cửa hàng bán điện thoại nào tuyển người mà trong yêu cầu biết sử dụng điện thoại di động cả, điều đó quá hiển nhiên, kiểu như giờ không ai tuyển người ghi yêu cầu biết đi xe máy hoặc phải có xe máy vì mặc định đó là chuẩn mực tối thiểu của một người lao động.

Ấy thế, không có nghĩa là các thiết bị kỹ thuật số được bán nhan nhản, bạn có tiền mua về sử dụng là xem như bạn đã có kỹ năng về digital literacy. Với những thiết bị không có chữ "thông minh" đi kèm, chỉ cần mua về xài là xem như biết nó thế nào, và bạn nghĩ rằng chỉ cần có tiền mua thôi, suy nghĩ của bạn lúc này là chấp nhận được. Nhưng một khi thiết bị có kèm theo chữ "thông minh", người có tiền sở hữu nó, chưa chắc đã làm chủ nó, có khi còn trở thành nô lệ cho nó, hoặc tệ hại hơn, họ đang rước một mối họa đến cho bản thân và gia đình mà không hay biết.

Chính vì vậy, học sử dụng các thiết bị kỹ thuật số là điều rất nên làm, với Thin, phải làm chứ không nên làm gì hết. Mặc dù có những thiết bị Thin xem ra không thích lắm đâu, như smartphone chẳng hạn, Thin cho rằng nó không có lợi bằng máy tính mà cứ phải loay hoay với việc sạc pin. Nhưng điều đó không có nghĩa rằng Thin không biết sử dụng smartphone, thậm chí sử dụng còn ở mức mà một người dùng smartphone nhiều năm cũng phải ngạc nhiên. Bật mí: Thin sử dụng smartphone bằng phần mềm giả lập trên máy tính và lâu lâu mượn smartphone của người khác để thử nghiệm những thứ mà mình tìm hiểu được thông qua tài liệu trên mạng.

Tôi nên tìm hiểu về digital literacy ở đâu?

Có rất nhiều nguồn để tìm hiểu. Thin chỉ xin giới thiệu một nguồn duy nhất (click vào đây) làm nơi khởi đầu. Mặc dù trang là của Microsoft nhưng các bài viết là tiếng Việt.

Những lợi ích có thể thấy ngay khi biết về digital literacy?

Bạn không bị mất nick Facebook. Bạn sẽ không bị các chiêu lừa qua tin nhắn, gọi điện thoại hoặc tặng quà, trúng thưởng này nọ mà bạn nhận được thông qua điện thoại smartphone, tin nhắn sms.

Bạn cũng không bị người khác đọc trộm email. Bạn cũng chẳng lo ngại ai đó đã lấy được mật khẩu truy cập tài khoản ngân hàng của mình. Bạn cũng không lo lắng rằng ai đó biết được bạn có những sở thích kỳ quặc (chơi game bạo lực, hoặc bạn là đàn ông nhưng lại tham gia hội những gã để tóc dài như nữ giới, hoặc đơn giản là hội thích hút thuốc lá tự làm bằng những cây cỏ lạ) mà bạn muốn giấu.

Bạn cũng có thể kiếm được những công việc hái ra tiền rất đơn giản như sửa lỗi chính tả cho người khác, hỗ trợ ai đó trình bày một trình chiếu phục vụ cho hội nghị.

Bạn sẽ không mất tiền sửa điện thoại chỉ vì nó bị nhiễm mã độc nào đó. Bạn có thể tự khắc phục một số sự cố liên quan đến tivi thông minh, máy tính để bàn/ laptop/ máy tính bản/ điện thoại thông minh và ngay cả camera quan sát bạn để trước cửa nhà.

Rất quan trọng, nhưng Thin chỉ nói nhỏ (suỵt khe khẽ) thôi: bạn có thể vượt qua sự kiểm duyệt của các ngài tự nhận là "đỉnh cao trí tuệ" cheeky, điều đó cực kỳ thú vị, dám chắc luôn đó.

Có hiểu biết lý thuyết và thực hành tốt về digital literacy có giúp tôi kiếm được nhiều tiền?

Thời buổi này, đụng đến cái gì người ta cũng nghĩ ngay nó có giúp kiếm được tiền hay không, tiền gần như là vấn đề đầu tiên khi đề cập đến mọi vấn đề xã hội khác. Ồ, cái đó là vấn nạn chung của xã hội rồi, không muốn đề cập đến cũng không được. Chính vì thế mà những người buôn nước bọt dưới chiêu bài bắt chước những công ty bán hàng trực tiếp (ở Việt Nam hay gọi là bán hàng đa cấp) đẻ ra lắm trò lừa đảo, có trò cũ sì bổn cũ soạn lại nhưng dường như số người bị lừa ngày càng dài thêm mà chưa có dấu hiệu dừng lại. Người ta dễ dính bẫy lừa vì lòng tham, chỉ thích kiếm tiền mà không hiểu biết nguồn gốc của tiền bạc, của cải, cách để tạo ra tiền,... cũng như thuộc tính vận hành của đồng tiền ra sao, chỉ nghe hứa hẹn rằng mấy tháng sẽ kiếm được bao nhiêu triệu đồng, tỉ đồng. Tiền là rác chắc?

Câu hỏi trên giống với câu nhiều người hỏi rằng "Đọc sách có giúp kiếm nhiều tiền?". Bạn nên tự trả lời. Đặt nặng chuyện kiếm tiền quá, nhiều lúc người ta quên mất rằng hành trình kiếm tiền, rồi sử đụng đồng tiền có được sẽ thu về những giá trị mà ngay cả việc có nhiều tiền chưa hẳn đã sánh bằng.

Do đó, bạn cứ đọc sách và thành thạo digital literacy đi đã, có thể bạn không giàu được như tỉ phú, nhưng việc bạn có rủng rỉnh tiền bạc để không phải lo nghĩ nhiều về việc ngày ngày đầu tắt mặt tối để lo chuyện cơm áo gạo tiền. Như vậy, phải chăng am hiểu digital literacy đã khiến cuộc sống bạn dễ thở hơn rồi, có phải không?