Những nhầm nhọt không đáng có về phần mềm thư viện số

Submitted by superthin on 25/09/2020 - 19:50:31
Phần mềm DSpace quản lý bộ sưu tập số

Cái bịnh ngứa miệng phải nói nó khiến người viết bài này ngày càng trở nên giống con chó bị mò bao lông, xà mâu gì đó. Ngứa từ miệng ngứa lên tứ chi, khắp mình mẩy, mệt ơi là mệt... Đành phải lên blog này mà giãi bày cho bớt ngứa. Bài viết này như một lần cuối tóm lại cho mấy kẻ lười tìm hiểu rằng học tìm tin đâu phải để trả bài?

Nguồn cơn của sự việc dẫn đến bài viết này

Ngồi bán hàng ở chợ miết, quanh đi quẩn lại cũng mấy cái thứ đồ gia dụng trong gia đình, cũng phát ngán chứ không phải lúc nào cũng vui vì có khách vào mua hàng. Có chuyện rất khôi hài là một bà kia mua cây lau nhà ở tiệm nào cũng chê, chê cây lau nhà dỏm, mau chóng hư hỏng, tuột/ gãy các kiểu... Thế là một hôm bả tới tiệm người viết bài này để mua một cây lau nhà mắc tiền nhất hy vọng nó đủ tốt, lâu hư hỏng hơn mấy cây từng mua.

Bà này xui tận mạng, không thèm bán cho cho bả luôn. Thin giải thích với bả là cây làu nhà xịn cũng như siêu xe, như thú cưng mắc tiền, mua về phải giữ gì nó cho kỹ, để đó ngắm chứ không lấy ra lau nhà. Bà này tức điên, giữa trưa làm ồn lên cho người ta bu tới xem chơi.

Cây lau nhà vắt tay
Thuận tay trái dùng cây lau nhà này rất mau hư hỏng

Thin nhẹ nhàng nói với mọi người rằng bà này làm hỏng cây lau nhà bởi vì hầu hết cây lau nhà người ta sản xuất cho người thuận tay phải, giống như kéo vậy, bà này thuận tay trái nên khi vắt cứ vắt lộn ngược, nó không bong ra mới là lạ.

Dân thư viện không nắm nghiệp vụ, không rõ thư viện đang có gì lại bảo không rành về phần mềm

Việc đổ thừa nếu phân tích kỹ thì đó chính là sự hạn chế của bản thân, nói trắng ra như vậy. Trong quá trình tư vấn, triển khai cho một số thư viện, chủ yếu làm công tác xã hội chơi cho vui lúc rảnh, Thin có vài thứ phải cảnh tỉnh những ai làm thư viện đó là luôn phải nắm nghiệp vụ, quy trình là việc và mọi thứ công cụ phần mềm chỉ là thứ hỗ trợ, không bao giờ là thứ để quyết định người làm thư viện phải chạy theo. Cái quan trọng nhất của người làm thư viện là kỹ năng tìm tin và xử lý thông tin.

Đừng lẫn lộn phần mềm thư viện điện tử là phần mềm ngon hơn phần mềm thư viện tích hợp hoặc phần mềm thư viện truyền thống. Tên gọi phần mềm là gì không quan trọng, cần phải hiểu bản chất của phần mềm.

Để hiểu được, đơn giản là suy ra từ công việc làm hàng ngày, các thứ đang diễn ra trong thư viện. Chứ không phải nghe người ta kháo nhau để rồi tưởng tượng ra những điều vô cùng phi lý.

Có người nói rằng giờ họ chỉ thích phần mềm thư viện số thôi, chứ đàng nào cũng mua/ trang bị phần mềm thì dùng phần mềm cũ làm gì. Thế hỏi họ định dùng phần mềm gì? Họ trả lời muốn sử dụng phần mềm DSpace hoặc GreenStone, Odilo,... vì nghe mấy người ở thư viện khác nói nó xài tốt.

Trắc nghiệm tí chơi? Các phần mềm sau để làm gì?

iLib, Libol, Vebrary, PSC zLIS, KIPOS.DIGITAL, Ex Libris, Sierra, GreenStone, Koha ILS, DSpace, OpenBiblio,  Odilo, VietBiblio.

Hãy phân loại và mô tả bằng một vài cụm từ cho mỗi phần mềm để bạn biết rằng liệu nó có thích hợp để dùng cho thư viện của bạn?

Nhưng điều khôi hài là cả hai phần mềm trên không phải phục vụ việc quản lý sách giấy và mượn trả. Mà thư viện thì lâu nay làm việc đó bằng sổ giấy và file Excel nên cần có phần mềm.

Túm lại là giờ thông tin đầy trên Internet, chỉ cần Google và tìm đọc vài tiếng đồng hồ những thứ cần câu trả lời là có hết. Công ty nào bán sản phẩm chào hàng thì yêu cầu họ gửi cho danh sách mô tả sản phẩm, kèm danh sách khách hàng họ đã sử dụng. Mục đích: sau khi đọc xong thấy hay, muốn mua rồi thì nên gọi các khách hàng đã dùng hỏi thử cho yên tâm trước khi quyết định, không thì mua về không sử dụng được lại nghĩ mình kém, dốt nát. Mà có lẽ kém thật, kém ở đây là lười tìm hiểu, lười giao lưu học hỏi.

Một cuộc đối thoại sau để bạn thấy nhiều người làm thư viện tội nghiệp gì đâu

Thin: lâu nay anh chị quản lý sách và bạn đọc ở thư viện này bằng cách nào?
Thủ thư: có file Excel và hai cuốn sổ ghi chép

Thin: có thấy làm như vậy mất thời gian?
Thủ thư: không mất nhiều thời gian lúc làm cho lắm, vì thư viện ít bạn đọc nhưng...

Thin: có phải mỗi khi cần làm báo cáo nộp lại vất vả?
Thủ thư: ừ, đúng rồi nè, sao biết hay vậy?

Thin: hồi nhỏ hay ra chỗ thuê truyện nên biết một số thứ liên quan đến sách
Thủ thư: có cách nào đỡ mệt khi làm báo cáo?

Thin: thì mỗi ngày ghi chép lại, tổng kết thành từng dòng
Thủ thư: quá tội, làm kiểu đó chắc chết, nghĩ đến sợ rồi

Thin: vậy thì sử dụng phần mềm quản lý
Thủ thư: hồi giờ đi dự hội nghị, hội thảo nghe tùm lum, nhưng có vẻ xa vời quá, phần mềm đâu mà xài

Thin: tui cài cho xài với một điều kiện phải siêng vọc ít nhất 10 ngày, mỗi ngày báo cáo lại những gì đã vọc
Thủ thư: àh,... ừm,... có khó lém hông? Tui có phải đi học lớp đào tạo nào?

Thin: khó dễ thì ngày mai biết ngay, việc gì phải đoán già đoán non
Thủ thư: vậy là cứ lần mò trên màn hình thôi hả, việc đó tui làm được.

Blah blah blah.. Cuối cùng, thủ thư được Thin cài cho một phần mềm ngay trên máy bàn và chỉ tự vọc đúng 1 tuần thì mọi thứ đã ổn, giờ đây việc xuất ra báo cáo chỉ mất 5 phút kể cả in ra giấy và bấm ghim lại thành tập.

Tại sao xảy ra hiện tượng trên?

Nói thiệt là những người có quan niệm thư viện là nơi chứa những người "phế thải" ở phòng ban/ cơ quan khác khác đẩy đến, kèm với bản thân người làm thư viện (tự nguyện hoặc bất đắc dĩ) tự hạ nhục mình để rồi thành ra... "nên nỗi", khiến thư viện dần mất hút khỏi cuộc sống hiện đại. Suy nghĩ + thái độ chệch choạc làm sao có kết quả hay ho cho được?

Khi được đào tạo, được học về thư viện, ai cũng nắm bài học vỡ lòng rằng nó là trung tâm lưu trữ và phân phát tri thức, người làm thư viện cần phải thực hiện hai việc đó cùng lúc. Tức là phải tổ chức quản lý, bảo quản rồi sớm đưa sách, tài liệu đến cho bạn đọc càng nhiều càng tốt. Vậy nên, người làm thư viện cần phải năng nổ trong việc tìm tòi, nạp kiến thức để biến thành tri thức, ngày đêm xoay xở tìm cách để thư viện phục vụ tốt hơn chứ lười, thụ động ngay trong suy nghĩ, e rằng uổng phí cuộc đời vậy. Đừng đổ thừa vì lương thấp nên không phấn đấu nổi. Tại sao không nghỉ đi làm chỗ khác. Một khi đã ở lại thì nên... toả sáng thay vì tịt ngóm. Chọn cái tốt không chọn lại đi chọn cái tồi, bạn đi mua hàng có vậy không?

Những ai như con rùa xó cửa trong truyện ngắn Vợ chồng A Phủ ("Mỗi ngày Mị không nói, lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa.") thì nên biến khỏi thư viện đi để người khác được nhờ.

Vậy nhé, nếu bạn vẫn còn lẫn lộn, đọc thêm bài phân biệt phần mềm thư viện cho bổ não hơn.