Nuôi dưỡng sự tò mò qua một ví dụ: thịt heo

Submitted by superthin on 22/05/2020 - 07:46:32
Một con mèo tò mò về thế giới

Để có thể học hành tiến bộ trong cuộc đời, việc nuôi dưỡng trí tò mò là điều hết sức quan trọng. Khi còn nhỏ, chúng ta tò mò, khám phá mọi thứ xung quanh, đặt rất nhiều câu hỏi tại sao. Thời gian trôi qua, sự tò mò ít đi, cơm áo gạo tiền bủa vây khi người ta trở thành người lớn, lười đặt các câu hỏi "tại sao" rồi tìm lời giải đáp để tiến bộ thêm trên đường đời.

Nhiều người vẫn thường nhầm lẫn giữa người nhiều tuổi với sự trưởng thành bởi đơn giản là họ đánh rơi mất tính tò mò, sự hiếu kỳ còn quá ít đến mức họ không chịu tìm hiểu để biết rằng đầu bạc vẫn trẻ trâu, đầu xanh vẫn có thể kinh bang tế thế.

Ngay cả bài viết này cũng chất chứa một số sự tò mò của bản thân người viết, dẫn đến việc phải kiểm nghiệm xem liệu những gì tìm hiểu nó có xảy ra như người ta nói hay đó chỉ là sự nhầm lẫn.

Xin liệt kê ra hai sự tò mò (hiếu kỳ, tiếng Anh: curiosity) nằm ngay trong bài viết này:

  1. Làm bảng nội dung như sách của nước ngoài hay làm (ở Việt Nam ít sách làm kiểu vậy, thay bằng một cái mà ta hay thấy: mục lục. Bảng nội dung này những năm gần đây được nhiều người viết blog yêu thích, lý do chẳng phải họ muốn trở thành người viết chuyên nghiệp đâu, mà là do các lò đào tạo về SEO. Với Thin, từng phải làm biên mục ở thư viện, table of contents không phải là cái gì xa lạ, đã biết những năm 2000 đầu thiên niên kỷ. Ấy vậy, tò mò thêm một chút cũng không mất gì.
  2. Thịt heo (thịt lợn) được người ta gọi những tên gì? Nói cách khác: có mấy loại thịt heo?

Tính tò mò/ hiếu kỳ giúp gì cho cuộc đời mỗi người?

Theo ý kiến chủ quan của Thin, tò mò có 4 tác dụng sau:

- Giúp đầu óc luôn cởi mở, phóng khoáng, tinh thần hào sảng. Khi có tính tò mò cao, người ta xem mọi thứ đều mới, lạ lẫm nên rất dễ tiếp thu những thứ người khác nói, sẵn sàng lắng nghe người khác cho dù người nghe có thể là chuyên gia của một lĩnh vực, đang ngồi nghe người mới vào nghề nói về lĩnh vực đó. Một người có đầu óc cởi mở rất sẽ dễ thích nghi khi muốn tới sống ở vùng đất khác, nền văn hoá khác.

- Giúp phát triển được ý tưởng mới. Một khi tò mò, những thứ quan sát thấy, nghe thấy, cảm nhận được sẽ chui vào trong não để não xử lý. Một khi có nhiều thông tin, các kết nối nơ-ron trong não sẽ được phát triển, từ đó nảy nòi ra được nhiều ý tưởng mới, có nhiều lúc, ý tưởng nảy sinh này vượt quá sự mong đợi của người tò mò.

Tò mò là chiếc chìa khoá vạn năng
Tò mò có thể là chiếc chìa khoá mở ra những cánh cửa đầy thú vị

- Giúp mở ra những thế giới mới với những khả năng khác nhau. Khi tò mò có thể kích thích bạn bắt tay vào tìm hiểu, rồi khám phá ra những thứ giúp bạn đi đến những chân trời xa lạ về kiến thức, về khả năng mà bạn không thể ngờ tới.

- Mang lại một cuộc sống đầy thú vị, phong phú cho tâm hồn của bạn. Bạn có tin rằng với sự tò mò, bạn trở thành một người bớt nhạt? Bạn sẽ có thêm nhiều mối quan hệ, bạn hữu, nhiều cánh cửa thú vị sẽ mở ra với cuộc đời bạn?

Rèn luyện, nuôi dưỡng tính tò mò mỗi ngày

Khi còn là đứa trẻ, ta tò mò rất nhiều nhưng khi lớn lên tính tò mò mất đi. Một số người may mắn hoặc do chọn lựa, họ làm việc trong những ngành giúp cho việc nuôi dưỡng tính tò mò dễ dàng hơn những người khác. Với số đông còn lại, chúng ta nên áp dụng cách của những người rèn luyện thể dục, thể thao. Cách đó tóm tắt lại bằng một cụm từ "mỗi ngày một chút thôi".

Chú chó tò mò
Không chỉ con người mới tò mò, đây là một chú chó tò mò.

Tất nhiên, sẽ có những người mới chập chững học thiền, đang cần thư giãn hay gì đó muốn đầu óc thảnh thơi, họ cho rằng tò mò sẽ làm mệt não, khiến não là việc quá sức. Nếu ngẫm nghĩ lại, thực sự tò mò có làm cho não của bạn quá căng thẳng hay không? Nếu bạn tò mò, bạn sẽ tìm ra câu trả lời nhé, đừng có vội kết luận ngay theo gợi ý của Thin rằng chưa tìm thấy bằng chứng.

Vài cách rèn luyện tham khảo thấy trên trang web như sau:

- Giữ cho đầu óc được cởi mở: hãy luôn học lại, kiểm tra lại những gì mình biết vì có khi nó sai, sẵn sàng tiếp thu những cái mới, cái lạ trái ngược với những gì từng nghe, từng biết, hoặc nó lạ lẫm chưa từng biết đến cũng đừng sợ hãi bỏ qua.

- Đừng mặc định thứ gì: luôn đào sâu hơn vào một vấn đề, đề tài thay vì chỉ lướt trên bề mặt. Đặt thêm những câu hỏi khi thảo luận, nhất là những câu hỏi dạng WH question.

- Mọi thứ không hề đáng chán nếu ta tập trung quan sát vào nó để tìm kiếm điều mới mẻ, lạ thường, thử quan sát ở một góc nhìn khác.

- Tìm hiểu, học hỏi cái mới như một niềm vui. Ví dụ, bạn là đàn ông nhưng bạn cũng thử đan, thêu xem thế nào. Bạn là phụ nữ, bạn có thể thử sửa xe, sửa vật dụng gia đình, thử làm những việc mà hầu hết phụ nữ khác xem đó là việc của đàn ông nên không bao giờ có ý định nhúng tay vào.

- Đọc nhiều loại khác nhau. Đọc ở đây phải hiểu là đọc sách, xem, nghe, trải nghiệm khi đi du lịch và ngay cả tham gia vào một số việc cần đến tay chân, đầu óc.

Thịt heo như thế nào

Không có gì thú vị bằng minh hoạ bằng một ví dụ luôn ngày hôm nay của Thin. Đó là một việc liên quan đến một loại thịt heo (thịt lợn) có lẫn mỡ và nạc gọi là thịt gì. Hồi giờ Thin đinh ninh rằng nó là phương ngữ miền bắc, thậm chí trong đầu còn văng vẳng tiếng của một phụ nữ miền bắc gọi là "thịt ba dọi", nhận định chủ quan này thế nào, xin bạn cứ đọc tiếp bài viết.

Tại sao lại phải cất công làm mấy chuyện được người khác gọi là "rảnh quá" hoặc "ruồi bu" như thế này? Đơn giản là lúc sáng có người giải thích rằng thịt ba rọi có dính sườn, ba chỉ thì không, nó khác nhau. Thin lại không cho rằng hai chữ này là để chỉ hai loại thịt khác nhau mà chỉ là phương ngữ. Vì tò mò, Thin vẫn luôn cho rằng có khả năng mình sai, cho nên kiểm tra lại cho chắc.

Tính tò mò nổi lên, Thin kiểm tra ngay bằng cách: mở phần mềm lên để chat với 6 người bạn có trên danh sách Zalo, Facebook messenger: 03 người sống ở miền bắc, 03 người sống ở đồng bằng sông Cửu Long.

Thin không chọn những người sống ở hai thành phố lớn Sài Gòn, Hà Nội (có tạm trú chứ không phải dân sinh ra, lớn lên) bởi vì có khả năng ở đây người ta sử dụng cả hai từ trên thông dụng đến mức họ không còn nhận ra phương ngữ. Minh hoạ hai trong số sáu khảo sát:

Thịt ba chỉ - người bắc gọi

Thịt ba rọi là cách gọi dân nam bộ

Vậy là đã rõ, thịt ba rọi là chữ nam bộ, trong khi đó, thịt ba chỉ là chữ của người ngoài bắc.

Gặt hái thành quả từ sự tò mò

Như đã thấy lợi ích được đề cập ở trên nhưng nó là cái gì đó mơ hồ. Ngày nay, khi đề cập đến cái gì người ta cũng muốn thấy có cái gì đó gọi là lợi ích, thành quả trước mắt, thậm chí là liên quan đến hai chữ: kiếm tiềnăn được.

Ở đây Thin không muốn đề cập đến những thứ xa vời, to tát mang lại từ tính tò mò. Các ví dụ, thành tựu của các nhà vật lý vĩ đại như Newton, Einstein, nhà tư tưởng, triết gia như Plato, Ralph Waldo Emerson, nhà phát minh như Edison, Tesla... xin được phép bỏ qua một bên. Hãy tìm những ví dụ thực dụng hơn, gần gũi hơn với cuộc sống của chúng ta. Lại một ví dụ cụ thể, mới ngay hôm qua đây thôi.

Hôm qua lúc ngồi ăn cơm trưa, Thin xem tivi thấy có nói đến một hình thức học online mới, hiện đại, nhiều triển vọng. HTV truyền hình TP. Hồ Chí Minh cũng không đến nỗi là chương trình nhảm nhí, thế là Thin cố ghi nhớ lại tên của công ty, tên dự án chứa từ Edunetwork. Nếu không có tính tò mò cao, có lẽ Thin đã tặc lưỡi: học trực tuyến miễn phí đầy ra, giai đoạn cách ly dịch Covid-19 mình có đăng ký và học tổng cộng 7 khoá rồi, quá đủ. Có đủ không? Xin thưa: KHÔNG. Thin thấy thèm học.

Vậy là tìm kiếm trên Google, thấy có cả clip YouTube liên quan đến VTV1 có đề cập đến cái dự án Edunetwork (cụ thể hơn phải là Edunetwork Global) kia. Với nhiều người, khả năng là họ sẽ sớm kết luận đây là một dự án mang tính đa cấp, lừa đảo, không nên tham gia, thậm chí là chuẩn bị bóc phốt, cảnh báo này nọ đến người khác. Số người khác sẽ phì cười rằng có những bài núp bóng bóc phốt nhưng thực sự là PR trá hình cho dự án này. Số khác lại thấy trên trang web mặc định tiếng Anh, có lẽ không dành cho mình. Số nữa lại thấy có tiếp thị liên kết với hoa hồng cao vút nên muốn bỏ tiền ra mua ngay khoá học để có thể bán lại. Rất nhiều những chia sẻ, nhận định khác nhau. Thin xem qua hàng loạt và liệt kê hết vào một file tóm tắt, chưa có đưa ra nhận định nào, đợi xem sẽ làm gì tiếp theo.

Cuối cùng, tính tò mò giúp Thin đặt ra một câu hỏi khác: các khoá học trông mắc tiền đấy, ta có cách nào để học miễn phí không?. Từ đó, sau một hồ mò mẫm, Thin đọc được nhiều cái hay ho, hiện đang có thể học hai khoá với giá 0 đồng.

Vậy đấy, bạn có thể học một khoá học với giá 200, 500, 1.000, 2.000 đô la Mỹ mà không phải tốn một xu nào. Đó có phải là thành quả hay không, tự bạn trả lời nhé.

Chém gió nhiều quá, giờ là lúc để bạn thực hành trong đời thực, hãy bắt tay làm như sau:

- Ngay sáng mai thức giấc, bạn thử "bật tính tò mò" lên, bạn thử quan sát xem bạn bước xuống giường bằng chân trái hay chân phải? Bạn thử tìm câu trả lời tại sao bạn không bước chân nọ mà lại bước chân kia. Bạn sẽ đọc tiếp để bạn thấy rằng tính tò mò giúp Thin khám phá ra một vài sự thú vị liên quan đến tứ chi này. Rồi bạn sẽ lại thắc mắc vì sao người thuận tay phải nhiều, số thuận tay trái ít.

- Hãy tập đặt câu hỏi mở thay vì những câu hỏi mà trả lời chỉ là có/ không, đúng/ sai. Câu hỏi mở giúp bạn "xoắn não" giúp cho việc rèn luyện tính tò mò tốt hơn, thông qua đó, bạn cũng trở nên thông minh hơn. Thin không nói dóc đâu nhé, IQ là cái có thể rèn luyện như bạn tập gym vậy đấy.

Ví dụ: bạn thường thấy một số người ngoại quốc chia sẻ rằng thực ra tiếng Việt không khó, chủ yếu khó nhằn ở chuyện phát âm do có nhiều thanh, dấu, chứ ngữ pháp học chừng nửa tháng là rành vì gần như chẳng có gì là ngữ pháp. Trong khi đó, người Việt ta có câu "phong ba bão táp không bằng ngữ pháp Việt Nam". Vậy, người Việt chúng ta có lý hay thằng Tây có lý? Sự tò mò nổi lên, và Thin cho rằng thằng Tây có lý. Ngữ pháp khó nhằn tại sao lại có như sau:

Một bài thơ xuân thuận ngược
Một bài thơ xuân ta có thể đọc xuôi, người đều ổn

Bạn thử trả lời giúp nhé!

Gợi ý một số câu hỏi thường tự hỏi bản thân để rèn tính tò mò:

- Tại sao cái này nó lại như này mà không như kia?

- Thay vì nêu một số gợi ý để người nước ngoài khen Việt Nam (cái này rất hay gặp, Thin thấy vô duyên) thì nên đặt câu hỏi: bạn thử mô tả chuyến đi từ A đến B của bạn trong ba câu xem nào.

- Ngày ngày đi làm từ nhà tới chỗ làm, liệu con đường mình đi có phải là con đường ngắn nhất? Đường ngắn nhất và đường đi nhanh nhất khác nhau thế nào? Thử đi theo cách khác xem... cái kết laugh

- Chuyện gì xảy ra nếu bạn ra chợ trong vai một người nước ngoài (Campuchia, Lào hay người châu Á) và bạn chỉ chỏ, giao tiếp toàn tiếng Anh hoặc một thứ ngôn ngữ tự bạn nghĩ ra?

- Sẽ như thế nào nếu bạn không mang theo tiền vào quán ăn, sau khi ăn xong bạn thú nhận người bán quán là bạn quên mang theo ví? Đừng dự đoán câu trả lời, hãy thử xem, có nhiều điều thú vị đang chờ đón bạn.

- Hồi giờ bạn học ngoại ngữ thường người ta nói đến bốn kỹ năng: nghe, nói, đọc, viết. Vậy có kỹ năng thứ năm, thứ sáu nào đang tồn tại?

- Hãy luôn sống với hiện tại và tập trung vào vấn đề, trạng thái, công việc bạn đang làm, não bạn sẽ "ói" ra một số câu hỏi để bạn trả lời và từ đó bạn sẽ cải tiến công việc.

Đùa chơi, chuyện có thật: đó là khi đi làm, Thi mang tùm lum thứ lên chỗ làm, mấy thứ dạng "đồ chơi" thử xem chuyện gì xảy ra. Hoá ra, những thứ đó không bị cấm mang vào công ty (gối lót mông, kẹo sữa, đồ chơi nhựa, cờ, sách, đâm hải tặc,...) giúp cho chỗ làm bớt chán, vui vẻ, cà phê thơm, đồng nghiệp hay lượn lờ... Sự tò mò mang đến một cuộc sống đầy vui nhộn.

Lặp lại chu trình để thành người có học thức

Từ vấn đề thuận tay trái - phải kể trên, giờ là lúc để mở rộng, đào sâu vấn đề, sự tò mò đã tăng lên, việc học hỏi cũng thúc đẩy tiến lên. Thin sẽ cho bạn một số gợi ý sau:

- Chắc chắc bạn biết rằng bạn thuận tay nào. Vậy có bao giờ bạn tự hỏi khi bạn soi gương thì người trong gương đang dùng tay nào? Bạn có thể tự suy nghĩ trong đầu và tự tới đứng trước gương cầm cái gì đó trong tay để kiểm chứng.

- Trong lớp học hoặc nơi bạn làm có ai thuận tay trái? Bạn có bao giờ quan sát xem những người thuận tay trái khi viết chữ họ viết như thế nào? Họ sử dụng dao, kéo dành cho người thuận tay phải ra làm sao? Nếu bạn chơi đá banh, thằng bạn cùng lớp bạn thuận tay trái, chân thuận của nó khi đá banh là chân nào?

Có bao giờ bạn giải đáp những câu đố (không tính đố mẹo hoặc kiểu gài bẫy) khá hóc búa do bạn bè, người thân hoặc đọc sách báo và tìm cách giải chưa? Nếu chưa, hãy thử ngay từ bây giờ đi.

Ví dụ, vào năm lớp bảy, Thin từng được một người bạn cùng lớp nói rằng cách đó mấy ngày anh ấy đi trồng chuối với gia đình, và rất thú vị là chỉ có chín cây chuối nhưng trồng được mười hàng. Anh ấy nói rằng nếu Thin cũng trồng được như vậy thì anh ấy sẽ bao tiền chơi 2 giờ đánh bi-a hoặc trò chơi điện tử.

How it works
Liên quan đến sự tò mò, xem các video clip giải thích này nọ là cách thú vị

Nếu bạn là phụ huynh (làm cha mẹ thì nghe dễ hiểu hơn), có con cái, bạn nên cho con xem những thứ mà nếu lên YouTube tìm kiếm bạn sẽ thấy nó đi kèm với từ how it works, các clip như vậy giải đáp rất được nhiều điều tò mò của bạn, của con bạn. Tuyệt vời hơn là khi sự tò mò được thoả mãn, nó lại tíếp tục đòi hỏi nhiều hơn, "thức ăn tri thức" khác với thực phẩm, bạn càng ăn bạn càng thấy thiếu, thấy "đói". Cho nên, câu nói "càng học càng ngu" là một phát biểu có lý chứ không phải là một câu bông đùa vô duyên.

Cao hơn một chút, một khi bạn đọc sách bạn sẽ đọc lấy được, tính số lượng sách đếm cuốn/ quyển hay là bạn đọc chậm rãi, nghiền ngẫm các thứ được sách bàn đến? Hẳn nhiên, sau một thời gian bạn sẽ nhận ra rằng tuỳ loại sách mà chúng ta có cách đọc khác nhau. Điều cốt yếu ở đây là chúng ta không nên "tin sái cổ" vào những gì sách nói.

Một ví dụ cụ thể luôn đó là bộ sách "Dạy con làm giàu" của tác giả Robert Kiyosaki được nhiều bạn trẻ (dưới 35 tuổi) Việt Nam tin sái cổ, có người còn xem nó như kinh thánh của sự nghiệp, của làm ăn, kinh doanh, đầu tư tài chính, thậm chí là cả kinh doanh mô hình đa cấp,... Họ đọc bộ sách một cách đam mê đến mụ mị cả đầu óc. Rồi sau đó còn mở hội thảo, thuyết trình, thuyết giáo, bán khoá học đến đám đông người khác, nói cách nào đó là... cứ như đúng rồi. Có lẽ họ chưa từng biết đến thầy dùi là như thế nào?

Bạn thì sao? Bạn đọc bộ sách đó chưa? Bạn có đưa ra nhận định cá nhân nào thể hiện rằng bạn là người tò mò cao? Nếu bạn tò mò, thì bạn sẽ biết nhân vật cha giàu trong bộ sách Dạy con làm giàu được chính Robert Kiyosaki tiết lộ: fictional character (nhân vật hư cấu).

Vậy đó, bạn đọc sách có chứa rất nhiều chi tiết hư cấu và xem đó là kiến thức đời thật để mang ra áp dụng. Lời khuyên của Thin: vậy thì bạn nên đọc tiểu thuyết khoa học viễn tưởng sẽ hữu ích hơn nhiều so với bộ sách kia.

Đọc, xem, nghe, trải nghiệm sẽ giúp cho bạn nạp được nhiều kiến thức. Kiến thức thực sự không phải chỉ là những cái bạn biết, mà nó phải là cái bạn được mang ra sử dụng vào lúc nào đó và nó có tác dụng tích cực, người ta dùng từ tri thức để chỉ kiến thức đã được tiêu hoá.

Những thứ mà bạn nghe, thấy và sớm cho rằng đó là kiến thức, nó còn ở dạng rất thô, chưa phải là tri thức. Một cách hình tượng, dễ hiểu: bạn nghĩ xem, bạn ăn hạt điều là hạt điều vừa hái trên cây xuống (kiến thức) hay hạt điều rang muối (tri thức).

Nếu bạn vẫn khó hiểu với những gì vừa giải thích bà lằng nhằng trên, thêm lần nữa Thin muốn nói kiến thức thô là thịt gà, bò, thực phẩm bồi bổ cơ bắp mà bạn ăn vào khi đi tập gym và những giờ bạn đổ mồ hôi tập ghim. Trong khi đó, tri thức chính là bạn bụng bạn có 6 múi, tay, chân nổi cơ bắp và một tinh thần tươi phơi phới vì khoẻ mạnh.

Ngoài lề một chút

Trở về với việc chân trái hay chân phải bước xuống giường khi ngủ dậy, bạn có biết rằng rất nhiều người thuận tay trái nhưng lại thuận chân phải? Và cũng có một số người thuận tay phải và thuận chân trái? Ngay cả vai cũng vậy nhé. Thin thuận tay phải nhưng gánh/ vác bằng vai trái dễ dàng, khi cố gánh/ vác bằng vai phải cảm giác đau đến chảy nước mắt, không vác nặng được, chỉ vác cây chổi thôi đã oải.

Có lần trên một diễn đàn về tin học, Thin tham gia vào một chủ đề heo hay lợn. Chủ đề đó khá thú vị khi nói về phương ngữ, vì sao từ con lợn khi cha ông ta mở cõi đã biết thành con heo, rồi tại sao có những thứ người ở miền bắc lại dùng từ heo, người miền nam lại dùng từ lợn để chỉ.

Ví dụ: ở miền bắc người ta gọi là phim con heo chứ không gọi phim con lợn, người miền nam lại gọi bánh da lợn chứ không ai gọi bánh da heo. Những thứ này vì sao như vậy, Thin đã tìm hiểu, biết được, đã rõ. Còn bạn thì sao? Ngôn ngữ là một đề tài thú vị có phải không? Nhưng đó lại là câu chuyện khác, bàn vào lúc khác./.

Bài viết có tham khảo và lấy hình ảnh về heo, thịt heo từ Wikipedia: https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%8Bt_l%E1%BB%A3n