Quản trị công ty khác với quản trị kinh doanh

Submitted by superthin on 20/09/2018 - 06:07:22
Quản trị công ty

Đầu tiên Thin phải nói rằng trong tiếng Việt có những khái niệm gần như không được phân định được rõ ràng, chỉ những người có chuyên môn sâu về lĩnh vực đó, thậm chí là đến mức độ nghiên cứu mới có thể phân biệt được, để giải thích được cho người khác hiểu càng khó hơn. Khuôn khổ bài viết có hạn, cho phép Thin không phải giải thích các khái niệm như: quản lý, quản trị, điều hành, cai quản, cai trị,... khi nói đến quản trị công ty và quản trị kinh doanh.

Quản trị là gì?

Khi còn là học sinh phổ thông cứ nghe phương tiện truyền thông người ta lải nhải về "quản trị kinh doanh" nhưng Thin chẳng thể hiểu đó là gì. Theo một số anh chị các lớp đi trước, những người thi vào trường đại học kinh tế học ngành quản trị kinh doanh là để sau này tốt nghiệp ra làm giám đốc. Thin cũng chẳng biết giám đốc là gì luôn, chỉ biết từ nói lái là "dóc đám".

“Quản trị là thiết lập và duy trì một môi trường mà các cá nhân làm việc với nhau trong từng nhóm có thể hoạt động hữu hiệu và có kết quả.” -- Harold Kootz và Cyril O’Donnell --

Cho đến lúc đi học ở đại học, được học một môn (đâu đó khoảng 30 hoặc 45 tiết học) tên là "Nhập môn quản trị học", cũng cách đây gần 20 năm. Thành thực mà nói, Thin hoàn toàn học để đối phó, những gì thu lượm được từ môn này rất ít, nhưng cái thu lượm rất chắn chắn, học một lần, xài cả đời:

- Quản trị là một thứ có từ khi con người ta còn sống thành bộ lạc, chưa hình thành nhà nước nhưng được nghiên cứu như một môn khoa học "quản trị học" (hay nói cách khác là đưa vào dạy ở đại học) khá muộn đâu đó cuối thế kỷ XIX, nhưng nó là ngành có ảnh hưởng sâu rộng nhất đến xã hội và phát triển như hoa cỏ mùa xuân.

- Quản trị tồn tại trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, nhưng thuở ban đầu người ta đồng nghĩa quản trị với quản trị kinh doanh.

... một vài thứ khác nữa. Nhưng Thin chỉ nắm duy nhất một thứ từ quản trị học: một khi có từ hai người trở lên cùng chung tay làm gì đó là đã phát sinh hoạt động quản trị. Bạn sẽ đặt câu hỏi "như vậy thì quản trị bản thân nên được hiểu như thế nào?". Cái này bạn đặt câu hỏi thì bạn tự đi tìm câu trả lời, Thin không biết blush

Cho đến khi đi làm được một thời gian trên 03 năm, khi phải soạn thảo văn bản, chuẩn bị hồ sơ (công việc của Thin lúc ấy là thư ký văn phòng) Thi mới biết "ồ, hóa ra quản trị công ty và quản trị kinh doanh là hai thứ khác nhau". Thin cũng không phân biệt được thứ nào với thứ nào sau khi đọc 3 cuốn sách. Lúc đó một chị đồng nghiệp mới nói với Thin rằng dường như những cuốn sách đó được dịch và xào nấu lại từ những cuốn sách nước ngoài, người dịch có thể là một cử nhân Anh văn, họ không có chuyên môn về lĩnh vực quản trị nên... trớt quớt. Thin thấy quả đúng như vậy thật, nhất là sau khi một cuộc họp kia các sếp cũng tá hỏa vì hóa ra những "người Tây" họ phân biệt khá rạch ròi giữa corporate governance với corporate management (cũng là business management).

Quản trị kinh doanh (corporate / business management)?

Định nghĩa như thế nào tự bạn có thể tra cứu. Thin chỉ muốn nói đến việc này trong đời sống thực. Khi bạn bước vào một công ty/ doanh nghiệp để ý quan sát giám đốc và các phòng ban không trực tiếp sản xuất (mà hay được gọi là đội ngũ / ban điều hành) sẽ thấy rằng những hoạt động hàng ngày của họ: hội họp, gọi điện thoại, gửi email, ra quyết định, phỏng vấn tuyển dụng, làm việc với các đối tác về mua hàng, quảng cáo,... Nếu tóm gọn lại công việc một ngày của một CEO (giám đốc/ tổng giám đốc) bạn sẽ thấy các hoạt động của ông ấy sẽ thuộc một trong 4 thứ sau đây: hoạch định (lên kế hoạch), tổ chức, lãnh đạo, kiểm tra.

Từ "giám đốc" được người ta hiểu rằng giám sát và đôn đốc/ đốc thúc có lẽ là thời trước người ta nhấn mạnh vào vai hai trong 4 vai trò chính của một CEO.

Tóm lại, ta hiểu ngắn toát yếu: quản trị kinh doanh là hoạt động hàng ngày của đội ngũ điều hành doanh nghiệp thực hiện điều phối các nguồn lực để đạt được mục tiêu chung của doanh nghiệp, có nhiều mục tiêu nhưng mục tiêu quan trọng nhất làm ăn có lời (trong khuôn khổ pháp luật).

Quản trị công ty/ quản trị doanh nghiệp (corporate governance)?

Một công ty đại chúng (công ty cổ phần có niêm yết trên sàn chứng khoán) là một thực thể kinh doanh được sở hữu bởi những cổ đông. Về mặt lý thuyết, cổ đông là chủ của công ty nhưng không thể tất cả cổ đông cùng tham gia điều hành công ty được, họ phải bầu ra một ban đại diện được gọi là Hội đồng quản trị. Hội đồng này sẽ đưa ra những chính sách lớn, hoạch định đường hướng để công ty phát triển trong dài hạn.

Quản trị công ty nhắm tới mục tiêu thúc đẩy sự công bằng doanh nghiệp, tính minh bạch và năng lực chịu trách nhiệm.

Hội đồng quản trị sẽ cùng với Ban kiểm soát sẽ phối hợp để quản trị công ty.

Thành viên Hội đồng Quản trị của công ty theo quy định ở một số nước đều phải là những nhân vật độc lập để kiểm soát và kiềm chế quyền lực của Ban Giám đốc, đồng thời bảo vệ quyền lợi của các cổ đông.

Sử dụng và tín nhiệm các kế toán viên, các công ty kiểm toán để lập và đệ trình báo cáo tài chính có tính xác thực nhằm giúp cổ đông có thông tin đầy đủ, xác thực khi đầu tư vào công ty.

Sử dụng các nhà phân tích tài chính để xem xét, phân tích các triển vọng kinh doanh và mức độ lành mạnh về tài chính của các công ty đang và sẽ phát hành chứng khoán ra công chúng nhằm cung cấp đầy đủ thông tin cho công chúng muốn đầu tư.

Như vậy, có thể hiểu rằng quản trị công ty là hoạt động tạo ra sự cân bằng, kiềm chế, kiểm soát sự lạm quyền của các bên liên quan nhằm đảm bảo công ty tồn tại và phát triển trong dài hạn.

Câu hỏi đặt ra là Chủ tịch Hội đồng quản trị to nhất hay CEO to nhất, có quyền nhất công ty?

Tốt hơn hết là đọc kỹ điều lệ công ty. Vì cả hai đều là đại diện cho một nhóm người, và tùy lúc mà quyền lực của họ được thể hiện. Theo điều lệ, người nào đại diện cho công ty, người ấy sẽ được xem là có quyền lực nhất. Còn thực tế ở từng công ty cụ thể, có khi lại là bà vợ hoặc con của một ông nào đó có khi không bao giờ xuất hiện ở công ty nhưng lại là người có quyền hành to nhất nếu đó là công ty mang tính gia đình phát triển lên.

Sau khi đọc những thứ... hầm bà lằng trên, bạn không hiểu?

Vâng, Thin giải thích cái gì đó thường tối mù, càng giải thích càng rối. Câu chuyện sau đây có thể giúp bạn:

Hội Bàn đào
Hội Bàn Đào - một cuộc họp Hội Đồng Quản Trị?!

Trong truyện (phim) Tây Du Ký, bạn sẽ thấy như sau:

- Gồm có các thế giới: Phật giới, Tiên giới, trần gian (Người giới), địa ngục và yêu quái (Ma giới) cùng chung sống trong bối cảnh chuyến đi lấy thỉnh kinh xảy ra.

- Thế thì hoạt động corporate governance là hoạt động nào? Đó là Tiên giới + Phật giới + Ma giới bàn nhau rằng: chúng ta có một việc phải làm đó là phổ độ chúng sinh (Người giới) thông qua một bộ kinh, nhưng không có chuyện đứng trên mây ném các bộ kinh thẳng xuống các sân chùa. Làm như sau:

+ Có một đệ tử nhà Phật là Kim Thiền Tử có tội vừa được cho đầu thai xuống làm người để tu tập, rèn luyện nhằm giải tội trước khi về lại Phật giới.

+ Có một con khỉ vừa quậy phá gây náo loạn Thiên Đình nhưng nó lại được sinh ra bởi tinh khí trời đất nên không thể giết chết nó được.

+ Có một thiên tướng Thiên Bồng Nguyên Soái vừa phạm tội dâm dê Hằng Nga, đã hạ bệ xuống trần làm một gã tên là Trư Ngộ Năng.

+ Có một gã thiên tướng Quyển Liêm Đại tướng vụng về trong lúc ngà ngà say làm bể chén lưu ly vừa được đẩy xuống trần gian làm yêu quái ở một con sông, tên quái vật này là Sa Ngộ Tĩnh.

+ Có một gã thái tử con Tây Hải Long Vương vừa làm hỏng bảo vật Ngọc Hoàng ban, đáng tội chết nhưng xem ra tội như vậy quá nặng.

Thế là trùm Thiên Đình/ Tiên giới là Ngọc Hoàng, trùm Phật giới là Như Lai, trùm Ma giới là Diêm Vương, và một nhân vật nữa (có lẽ được báo mộng) là Đường Thái Tông mới bàn với nhau rằng: cho mấy gã kia được lập công chuộc tội, ít ra cũng bớt được những con quái vật có khả năng làm đảo lộn tam giới.

Bàn bạc một hồi ra được kịch bản cuộc thỉnh kinh với 81 nạn (kiếp nạn) được đưa vào "Nghị quyết Hội đồng quản trị", người chịu trách nhiệm thi hành chính của Nghị quyết này là... CEO Đường Huyền Trang.

Những ông Như Lai, Ngọc Hoàng, Diêm Vương được xem là thành viên của Hội Đồng Quản Trị, mấy ông này không trực tiếp làm gì ngoài việc "nói" và "chỉ tay năm ngón".

- Hoạt động corporate / business management xảy ra ở đâu? Đó là hoạt động của ông vua Đường Thái Tông (Tổng Giám đốc) và triều đình (Ban Tổng Giám đốc) và Đường Tăng (Tam Tạng/ Trần Huyền Trang - giám đốc bộ phận) để làm sao lấy được kinh về phổ biến cho dân chúng. Vậy là ông Tam Tạng "lĩnh ấn tiên phong" để thực hiện việc "quản trị kinh doanh" bằng cách trực tiếp hàng ngày cưỡi ngựa, la hét đồ đệ, quyết định ngủ lại ngoài trời hay trong nhà, xin cơm chay nhà dân hay sai đồ đệ đi hái lượm,... trên cuộc hành trình thỉnh kinh. Mục tiêu cuối cùng của "doanh nghiệp - công ty cổ phần" gồm 4 thầy trò + con ngựa trắng là lấy được bộ kinh về cho Đường Thái Tông, còn bản thân mục tiêu ngoài dự tính đó là đắc đạo/ thành Phật.

Thay cho lời kết

Không chỉ trong công ty mà các tổ chức/ hội đoàn/ tập thể khác cũng có khả năng tồn tại khái niệm 02 quản trị tương tự như đã phân tích ở trên, nhưng vì mục tiêu của họ có thể không phải là tiền, lợi nhuận và ít phổ biến hơn nên Thin không đề cập trong chủ đề này. Cách thức vận hành cũng tương tự: một việc quản trị là liên quan đến công việc hàng ngày của tổ chức đó, còn một việc là đảm bảo cho đường hướng của tổ chức đó đi đến được mục tiêu xác định.